To już 222 “obiekt tygodnia”!
Od jesieni 2020 roku, niemal w każdy piątek, publikujemy dla Was opis i zdjęcie jednego z naszych eksponatów. To nasz najdłuższy cykl wpisów i jednocześnie jedna z pierwszych tego typu serii postów w kraju wśród profili społecznościowych muzeów!
Na dzisiaj wybraliśmy pokrywę włazu kanalizacyjnego ze Starachowickiego Towarzystwa Zakładów Górniczych.
Średnica tej żeliwnej pokrywy liczy aż 73 cm. Jest to jedna z największych okrągłych pokryw w zbiorach naszego Muzeum. Jej grubość wynosi 2 cm. Na jej środku znajduje się prostokątny otwór, o który można było zahaczyć hak w celu zsunięcia pokrywy i dokonania przeglądu studzienki kanalizacyjnej.
Eksponat został pozyskany ze Starachowic (woj. świętokrzyskie). Treść inskrypcji w wewnętrznym okręgu brzmi „* STARACHOWICKIE – TOW. – ZAKŁ. – GÓRNICZYCH” – Starachowickie Towarzystwo Zakładów Górniczych, które najczęściej w dokumentach nosiło nazwę Towarzystwa Starachowickich Zakładów Górniczych SA.
Geneza zakładów, sięga pierwszej połowy XIX w., kiedy to Stanisław Staszic pełniący funkcję dyrektora generalnego Wydziału Przemysłu i Kunsztów Królestwa Kongresowego opracował projekt rozbudowy przemysłu żelaznego wzdłuż rzeki Kamiennej z głównym ośrodkiem w Starachowicach.
W 1841 r. w tej miejscowości powstał nowy zakład wielkopiecowy z trzema wielkimi piecami opalanymi węglem drzewnym. W kolejnych latach założone zostały w pobliżu następne kopalnie rud żelaza i tartaki. Niestety kryzys gospodarczy, pod koniec lat 40. XIX w. sprawił, że wiele obiektów przemysłowych zostało zamkniętych bądź sprzedanych w prywatne ręce.
Tym sposobem w 1870 r. kompleks zakładów w Starachowicach i okolicy nabyła spółka, na której czele stał baron Antoni Fraenkel. Pięć lat później ów kombinat, w skład którego wchodziła m.in. pudlingarnia, huta, walcownia żelaza oraz kopalnie rud żelaza został przekształcony w spółkę akcyjną pod nazwą Towarzystwo Starachowickich Zakładów Górniczych (TSZG).
Dzięki inwestycjom starachowicka spółka w klika lat stała się jednym z największych w Kongresówce producentów wyrobów walcowanych. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości TSZG SA z funduszy państwowych naprawiono wojenne zniszczenia i rozbudowano w celu uruchomienia krajowej produkcji amunicji i uzbrojenia.
Po II wojnie światowej w 1948 r. komunistyczne władze reaktywowały na kanwie funkcjonujących od 1920 r. w ramach TSZG SA Starachowickich Zakładów Mechanicznych znaną w całym kraju Fabrykę Samochodów Ciężarowych.
Brak na pokrywie kanalizacyjnej inskrypcji z datą powstania pozwala jedynie w przybliżeniu określić moment jej wykonania. Wiadomo, że w latach 20. XX w. Starachowicach za sprawą TSZG SA został wybudowany system kanalizacyjny. Najprawdopodobniej właśnie w tej dekadzie powstał ów obiekt, gdyż w kolejnym dziecięciu starachowicki gigant przemysłowy skupiał się w głównej mierze na produkcji zbrojeniowej.
